HENRYK ARCTOWSKI (Henryk Artzt)

Polarnik, geograf, geofizyk, geolog, meteorolog, glacjolog.

Ur. 15.07.1871 r. w Warszawie – zm. 21.02.1958 r. w Waszyngtonie.

Urodzony w Warszawie, jako Henryk Artzt. Naukę rozpoczyna w Inowrocławiu, a szkołę średnią kończy w Belgii. W roku 1888 rozpoczyna studia na wydziale matematyki i fizyki Uniwersytetu w Liège, później studiuje geologię i chemię na Sorbonie w Paryżu, gdzie poznaje Marię Skłodowską. Jako absolwent wraca do Liège i zmienia nazwisko na Arctowski, podkreślając polskie pochodzenie.

W roku 1895 poznaje barona Adriena de Gerlache de Gomery, któremu udaje się namówić Brukselskie Towarzystwo Geograficzne na sfinansowanie wyprawy naukowej do Antarktyki. Arctowski przygotowuje się do eskapady, badając morfologię i geologię południowych Andów i wysp u wybrzeży Antarktydy. Odwiedza statek z wyprawy antarktycznej „Challenger” i kontynuuje przygotowania w belgijskim Instytucie Meteorologicznym w Uccle.

W czasie wyprawy statkiem Belgica, Arctowski odpowiada za badania z zakresu glacjologii, oceanografii, geologii i meteorologii. Dokonuje kilku ważnych spostrzeżeń badawczych.

W latach 1903-1909 kieruje stacją meteorologiczną w Uccle w Belgii. Przeprowadza się do Nowego Jorku, gdzie pełni funkcję dyrektora działu przyrodniczego New York Public Library. Odbywa podróż na Spitsbergen i Lotofy statkiem Ile de France.

W roku 1919 Arctowski opracowuje „Raport o Polsce” dla komisji do spraw Polski na konferencję wersalską. Rok później otrzymuje od Paderewskiego propozycję objęcia stanowiska ministra oświaty w rządzie RP. Nie przyjmuje propozycji, za to obejmuje Katedrę Geofizyki i Meteorologii na Uniwersytecie Lwowskim.

W 1939 roku wyjeżdża na Kongres Międzynarodowej Unii Geodezyjno-Geofizycznej do Waszyngtonu jako przewodniczący komisji zmian klimatu. W międzyczasie wybucha wojna, a Arctowski nie może wrócić do kraju. Rok później otrzymuje obywatelstwo amerykańskie i podejmuje pracę w Smithsonian Institution w Waszyngtonie.

Arctowski jest autorem ponad 400 prac naukowych.

W atlasie znajdziemy: Górę Arctowskiego i Lodowiec Arctowskiego (na Spitsbergenie), Półwysep Arctowskiego, Zatokę Arctowskiego, Nunatak Arctowskiego, Góry Arctowskiego i kolejną Górę Arctowskiego (tym razem na Antarktydzie). Placówka na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych w roku 1978 zostaje nazwana Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego.

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, kw. B2.

Korzystano z: arctowski.pl, pl.wikipedia.org

Foto: commons.wikimedia.org, aut. Harris & Ewing, domena publiczna