MARIAN REJEWSKI

Matematyk, wynalazca, jeden z kryptologów stojących za rozszyfrowaniem kodu Enigmy.

Ur. 16.08.1905 r. w Bydgoszczy – zm. 13.02.1980 r. w Warszawie.

Studiuje matematykę na Uniwersytecie Poznańskim. W roku 1929 uzyskuje tytuł magistra filozofii i matematyki (to tytuł przyjęty w tamtym czasie dla wszystkich matematyków). Jeszcze w trakcie ostatniego roku studiów przystępuje do kursu kryptologicznego profesora Zdzisława Krygowskiego organizowanego przez Biuro Szyfrów. Rejewski wyróżnia się na tle innych uczestników kursu, zbliżone rezultaty odnoszą tylko Jerzy Różycki i Henryk Zygalski, z którymi później będzie pracował nad złamaniem szyfru Enigmy.

Po ukończeniu kursu wyjeżdża na roczny staż uniwersytecki w Getyndze. Po powrocie zostaje asystentem na Uniwersytecie Poznańskim, a w roku 1932 członkiem Biura Szyfrów. Przeprowadza się do Warszawy, gdzie rozpoczyna prace nad rozszyfrowaniem Enigmy, której wersja handlowa została ulepszona na potrzeby militarne. Pod koniec roku Rejewski melduje o złamaniu kodu. Praca kryptologów jednak nie dobiega końca, Niemcy bez przerwy wprowadzają innowacje do swojej maszyny. Kiedy częstotliwość tych zmian nasila się znacząco, Rejewski wpada na pomysł konstrukcji urządzenia zdalnie dopasowującego ustalenia długości i cykli Enigmy (cyklometru). Cyklometr służy pomocą do roku 1938, kiedy niemieckie uaktualnienie szyfrowania Enigmy nie pozwala na wykorzystanie maszyny. Rejewski opracowuje nowy wynalazek, zwany później „bombą Rejewskiego” – pierwowzór maszyny dekodującej – który umożliwia Polakom ustalanie haseł na dany dzień. W roku 1939 do Polski przyjeżdża delegacja angielska i francuska, żeby zobaczyć osiągnięcia polskich kryptologów, co skutkuje projektem podobnego do bomby Rejewskiego urządzenia Alana Turinga, pomagającego rozszyfrować kody Enigmy w czasie II Wojny Światowej. W czasie wojny pracuje też przy kodach w Bletchley Park, przy Alanie Turingu. Najwybitniejsi kryptolodzy korzystają z jego schematów opracowanych przed wojną nie wiedząc, że to on jest ich autorem.

W roku 1946 wraca do Bydgoszczy i zaczyna pracę jako urzędnik. Na miejscu nikt nie wie o jego zasługach aż do roku 1967 r., kiedy to zapisuje swoje wspomnienia i składa je w Wojskowym Instytucie Historycznym.

Ze wspomnień znajomych Rejewskiego wyłania się obraz skromnego, dowcipnego człowieka o ogromnej wiedzy i z zamiłowaniem do książek i muzyki klasycznej, ale bez cienia talentu muzycznego.

Tablice honorujące polskich kryptologów znajdują się w Bletchley Park, w polskiej ambasadzie Wielkiej Brytanii i w Uzes we Francji. W roku 2005 córka Rejewskiego odbiera z rąk Szefa Brytyjskiego Sztabu Obrony nadany zaraz po wojnie War Medal 1939-1945.

NATO pośmiertnie przyznaje Rejewskiemu Odznaczenie Knowltona dla osób, które wniosły znaczący wkład w osiągnięcia i sukcesy Wywiadu Wojskowego. W roku 2014 międzynarodowe stowarzyszenie inżynierów IEEE honoruje wyróżnieniem Milestone Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego za osiągnięcie techniczne ratujące ludzkie życia.

Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, w kwaterze B 39.

Korzystano z: sww.w.szu.pl, bydgoszcz.wyborcza.pl, culture.pl

Foto: commons.wikimedia.org, aut. nieznany, domena publiczna