Created with GIMP

JAN SZCZEPANIK

Polski Edison”. Twórca filmowego systemu kolorowego obrazu ruchomego, wynalazca m.in. kamizelki kuloodpornej.

Ur. 13.06.1872 r. w Rudnikach k/Mościsk – zm. 18.04.1926 r. w Tarnowie.

Rodzi się jako nieślubny syn chłopki. Jego edukacja ogranicza się do szkoły ludowej, gimnazjum i seminarium nauczycielskiego. Do 1896 roku pracuje w zawodzie nauczyciela w prowincjonalnych podkrośnieńskich szkołach. Rezygnując z posady, postanawia zająć się swoją prawdziwą pasją – wynalazkami. Jest typowym wynalazcą tamtych czasów: całe dnie spędza w pracowni, sąsiedzi postrzegają go jako ekscentrycznego dziwaka.

W czasie I wojny światowej, ze względu na renomę swoich wynalazków, otrzymuje zlecenie od rządu niemieckiego na maszynowe utkanie kilkudziesięciometrowego gobelinu, przedstawiającego wielkie zwycięstwa Niemiec. Szczepanik konstruuje maszynę tkającą, jednak klęska wojenna zleceniodawcy anuluje zamówienie.

Po wojnie swoje zainteresowania kierunkuje na film, rozpoczyna prace nad filmem barwnym. W  roku 1897 patentuje telektroskop – urządzenie do przesyłania ruchomego obrazu kolorowego z dźwiękiem na odległość. W latach 1918-1925 tworzy system filmu barwnego, realistycznie oddającego kolory. Na jednym z pierwszych pokazów widzowie oglądają nagraną operację chirurgiczną ze szpitala Langbeck – Virchov, wynalazek okazuje się być na tyle dobry, że widzowie… mdleją i wymiotują na widok rozciętego ciała.

Szczepanik nie ogranicza się do filmu – opracowuje kamizelkę kuloodporną, która później przynosi mu sławę i najwyższe hiszpańskie odznaczenie państwowe, ratując przed zamachem króla hiszpańskiego Alfonsa XIII. Takie odznaczenie chce wręczyć wynalazcy także car Mikołaj II, ten jednak odmawia przyjęcia orderu z pobudek patriotycznych. Car wręcza mu złoty zegarek wysadzany brylantami.

Mimo doniosłości swoich wynalazków, niezaprzeczalnej sławy i szacunku, pod koniec życia nie powodzi mu się. Koszty wyświetlania filmów barwnych są wysokie, trudno znaleźć sponsorów. Dodatkowo pojawia się problem zdrowotny – nowotwór. Stan Szczepanika pogarsza się z dnia na dzień. W roku 1926 żona Wanda i najstarszy syn Zbigniew zostają wezwani telegraficznie do Berlina, zastają chorego w stanie krytycznym. Zgodnie z jego ostatnią wolą, przewożą go do Tarnowa. 18 kwietnia umiera.

Szczepanik robi duże wrażenie na znanych europejskich osobistościach – pisze o nim Mark Twain, przyjaźnią otacza Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

Od 2003 r. działa fundacja im. Jana Szczepanika, której głównym celem jest popularyzacja wiedzy o swoim patronie. W Tarnowie stają dwa pomniki wynalazcy. W 2011 roku jego podobizna pojawia się na znaczku pocztowym Poczty Polskiej w serii „Polacy na świecie”. W roku 2013 powstaje film dokumentalny o Szczepaniku „Galicyjski geniusz”.

Pochowany na Starym Cmentarzu w Tarnowie.

Korzystano z: pl.wikipedia.org, med.edu.pl

Foto: commons.wikimedia.org, domena publiczna