IGNACY DOMEYKO

Inżynier górnik, matematyk, etnograf, wieloletni rektor Uniwersytetu Santiago, „apostoł nauki w Chile”.

Ur. 31.07.1802 r. w Niedźwiadce (obecnie Białoruś) –  zm. 23.01.1883 r. w Santiago.

Odkrywca złóż i twórca podstaw naukowej eksploatacji chilijskich bogactw naturalnych. Eksplorator Andów, badacz wulkanów, trzęsień ziemi, meteorytów, autor monografii „Araukania i jej mieszkańcy”. Członek chilijskiej Rady Oświecenia Publicznego. Twórca projektu reformy tamtejszego szkolnictwa. Czterdzieści sześć, z prawie osiemdziesięciu, lat życia spędza w Chile.

Od końca 1837 r. nauczyciel chemii i mineralogii, fizyki, geologii oraz górnictwa w szkole górniczej w La Serena w regionie Coquimbo. W 1844 r. opracowuje i publikuje dwa podręczniki mineralogii, z których „Elementos de mineralojia” był przez prawie pół wieku podstawowym źródłem wiedzy o bogactwach mineralnych Ameryki Południowej. W 1846 r. publikuje pierwszą mapę geologiczną Chile.

W 1846 roku obejmuje katedrę mineralogii na Uniwersytecie w Santiago. W roku 1867 zostaje wybrany rektorem uczelni, stanowisko piastuje przez 16 lat.

Domeyko z sukcesem ubiega się o stypendia dla najzdolniejszych uczniów do szkoły górniczej w Paryżu. Prowadzi wycieczki geologiczne, przy ich okazji powstają mapy geologiczne. Udziela się jako biegły w sporach prawnych. Zajmuje się także hydrogeologią, bada źródła mineralne kraju. Po spadku meteorytu na pustyni Atacama, zbiera jego próbki. Buduje stacje meteorologiczne, szuka związku między zjawiskami hydrometeorologicznymi a trzęsieniami ziemi. Odkrywa złoża srebra w Arqueros, złota w Cauquenes, miedzi w Cordillera de La Campania oraz pokłady węgla w okolicach Valdivii. Angażuje się w eksploatację złóż saletry na pustyni Atacama.

Światową sławę przynoszą mu prace z zakresu mineralogii i geologii, a szczególnie dzieło „Mineralojia que comprenda principalmente las aspecies minerales de Chili, Bolivia, Peru y Provincias Argentinas”.

Swoje materiały naukowe, publikacje i bogatą kolekcje mineralogiczną przekazuje m.in. Uniwersytetowi w Santiago (to ponad 4000 okazów), Akademii Umiejętności w Krakowie oraz Szkole Głównej w Warszawie.

Z inicjatywy Domeyki w La Serena powstaje Muzeum Etnograficzne poświęcone kulturze szczepów indiańskich zamieszkujących terytorium Chile. W 1903 r. rząd chilijski wydaje w pięciu tomach jego prace naukowe, a w 1978 r. przetłumaczone na język hiszpański pamiętniki („Mis viajes”).

Ignacy Domeyko zostaje uhonorowany nazwaniem jego imieniem m.in. pasma górskiego, szczytu, i miejscowości (odp. Cordillera de Domeyko, Cerro de Domeyko, Pueblo Domeyko).

Nazwisko Domeyki upamiętniono także w nazwach paleontologicznych, botanicznych i zoologicznych. Przykłady: amonit Amonites domeykanus, łodzik Nautilus domeykus, ramienionogi Terebratula ignaciana i Terebratula domeykana, pterozaur Domeykodactylus, Domeykos – jurajska ryba kostnoszkieletowa z rzędu Pachycormiformes, i Domeykosaurus – nieformalna nazwa nieoznaczonych rodzajów dinozaurów z epoki późnej kredy (Tytanozaury), pająk Lycinus domeyko, kaktus Maihueniopsis domeykoensis, minerał domeykit – arsenek miedzi Cu3As, owad – Andrello domeykoi.

Na marginesie: Ignacy Domeyko to pierwowzór Żegoty z III części Dziadów Mickiewicza, Domeyko/ Doweyko z Pana Tadeusza (postać inspirowana Ignacym Domeyką), cioteczny brat ukochanej Adama Mickiewicza Maryli Wereszczakówny.

Fot. commons.wikimedia.org, domena publiczna